๑۩S۩๑ آمار پارسي"๑۩S۩๑Persian Statistics

آمار چيست؟

واژه آمار (Statistics) از كلمه لاتين Status سرچشمه گرفته است كه به معناي حالت, وضع يا موقعيت مي باشد. از اين واژه به عنوان ريشه واژه هاي Stato (دولت)، Statista (دولت شناسي يا كسي كه اطلاعات راجع به دولت دارد)، Statistica (آمار)، كه مجموعه معين راجع به دولت مي باشد، به وجود آمده است.

علم آمار همانند هر علم ديگر، در نتيجه نيازهاي بشر بوجود آمده است و تاريخي غني دارد بطوريكه از دورانهاي گذشته تا كنون رشد و تكامل آن ادامه يافته است.

سرشماريهاي بسيار ابتدايي كه به هيچ رو با آمار دموگرافي و سرشماريهاي امروزي قياس شدني نيست، بناي آمار كنوني را پي ريزي كرده و آغاز نموده است.

با ظهور سرمايه داري و گسترش تجارت، آمار در مقابل مسائل مركب تر و پيچيده تري قرار مي گيرد و حجم اطلاعات جمع آوري شده افزايش مي يابد و در نتيجه كارهاي آماري نيز توسعه مي يابد. بطوريكه از نظر ماهيت عميق تر، از نظر موضوع مورد مطالعه وسيع تر و از نظر وسائلي كه به كار گرفته مي شود كاملتر ميگردد.

در تحقيق هاي علمي بيش از همه اين فكر كه آمار در قرن هفدهم به خود شكل يك علم مي گيرد طرفدار پيدا كرده است. در اواسط قرن هفدهم در انگلستان يك جريان علمي پديد امد كه نام‌” حساب سياسي“ به خود گرفت. اين جريان علمي را ويليام پتي و جان گرانت آغاز كردند و بعد از آنها بنام كتب ” حسابدانهاي سياسي “ ناميده شد. اين دانشمندان در برسي هاي خود از مشخص كننده هاي آمار همچون كميت هاي نسبي و متوسط استفاده مي كردند. همزمان با ظهور اين مكتب، در آلمان مكتب ”

آمار توصيفي “ يا ”دولت شناسي“ توسعه يافت. ظهور اين علم به سالهاي 1660 مربوط ميگردد. دانشمندان اين مكتب سعي وافر داشتند كه به طور همه جانبه اي با استفاده از اعداد، دولتها و كشورها را تشريح و تفسير كنند. بين دانشمندان دولت شناس، بيش از همه ” آخن وال“ استاد دروس حقوق بين الملل و آمار در دانشگاه گوتينگن جلب نظر ميكند. بعضي از آمار دانان آخن وال را پدر آمار مي دانند. البته از بنيانگذاران علم آمار، قبل از ديگران مي توان از ” كتله“ نام برد.

بیشتر مردم با کلمه آمار، به مفهومی که برای ثبت و نمایش اطلاعات عددی به کار می رود، آشنا هستند. ولی این مفهوم منطبق با موضوع اصلی مورد بحث آمار نیست. آمار به عنوان یک موضوع علمی، امروزه شامل مفاهیم و روشهایی است که در تمام پژوهشهایی که مستلزم جمع آوری داده ها به وسیله یک فرایند آزمایش و مشاهده، و انجام استنباط ها و نتیجه گیری به وسیله تجزیه و تحلیل این داده ها هستند، اهمیت بسیار دارند. نمایش های عددی به صورت جنبه ای فرعی از آمار در آمده اند. امروزه تعداد خیلی کمی از آمار شناسان از راه ساختن جداول و نمودارها، کسب درآمد می کنند.

چندي پيش مجله Science به دنبال يك نظر خواهي از دانشمندان علوم مختلف، 20 كشف و اختراع مهم قرن بيستم را معرفي كرد كه در ميان اين اختراعات و اكتشافات، علم آمار پس از اختراعات مهمي مثل ترانزيستور و كامپيوتر و قبل از ليزر قرار داشت. البته حضور علم آمار در اين فهرست چيز عجيبي نيست چون جهان امروز جهان مديريت اطلاعات است و بخش عظيم اطلاعات نيز در هر علم، رشته‌، سازمان و يا مركز شامل اعداد و ارقام، علم آمار مورد نياز مي باشد. براي مثال هنگام آزمايش تاثير يك داروي جديد انتخاب يك نوع بذر در بين بذرهاي مختلف، مقايسه كيفيت دو روش تدريس در آموزش زبان، كنترل كيفيت محصولات، تعيين حق بيمه ، پيش بيني نرخ ارز ، نظر سنجي و پيش بيني انتخابات، تعيين نرخ بي كاري، تعيين شاخص هزينه خانوار ، تاثير و رابطه افسردگي بر تحصيل، نياز به تحقيقات آماري داريم.

قوي بودن در علم رياضي براي موفقيت در رشته آمار امري ضروري است چون مباحثي كه در علم آمار مطرح مي شود با رياضيات ارتباطي تنگاتنگ دارد. قدرت درك علمي مسايل آماري و تجزيه و تحليل احتمالي مطالب نيز ضروري است. در واقع تنها پيش زمينه اي كه براي موفقيت در رشته آمار ضروري است، داشتن رياضيات قوي مي باشد. دكتر ناهيد سنجري استاد دانشگاه شيراز معتقد است كه دانشجوي اين رشته بايد توانايي و ابتكار در تجزيه وتحليل و حل مسايل داشته و به آموزش و يادگيري علوم رايانه علاقمند باشد. همچنين از ديدگاه دانشجويان فوق، علاقه به رشته آمار، قدرت تجزيه و تحليل خوب، صبر وحوصله، پشتكار وتلاش، آشنايي با رايانه و علاقه با تحقيق و پژوهش براي اين رشته ضروري است. از آنجاييكه رايانه كار وسيعي در امور آماري دارد، داشتن زمينه اي قوي در علم رايانه شديداٍ‌‌" توصيه مي شود، فراگيري علوم مهندسي و فيزيكي، در مشاغلي كه با كيفيت و بهبود توليد همراه هستند مفيد مي باشد. در مشاغلي كه با آزمايش محصولات دارويي با كشاورزي سرو كار دارند، داشتن پيش زمينه در علوم زيست شناسي، شيمي و بهداشت مهم مي باشد. گذراندن دوره هاي اقتصاد و تجارت براي مشاغلي كه با بازاريابي و تحليل ها و پيش بيني هاي تجاري همراهند، كمك كننده به نظر مي رسد. به علت كاربرد وسيع رايانه در اين رشته، آمارگران تمام صنايع بايد در برنامه نويسي رايانه اي مهارت كافي داشته و در به كارگيري نرم افزارهاي آماري از دانش خوبي برخوردار باشند. برخورداري از مهارتهاي ارتباطي براي آمارگران آينده كه در صنايع مشغول به كار مي شوند و بايد موضوعات تكنيكي را براي افرادي كه در آمار سررشته ندارند شرخ دهند مهم مي باشد. آشنايي با تجارت و اقتصاد براي اقرادي نيز كه قصد كار در مشاغل خصوصي را داشته باشند با ارزش است. داشتن مدرك بالاتر فرصتهاي پيشرفت را فراهم مي كند. دارندگان مدارك فوق ليسانس و دكتري معمولا" به شكل مستقل قادر به كار بوده و براي به عهده گرفتن امور تحقيقاتي و ايجاد روشهاي آماري صلاحيت لازم را كسب كرده و يا بعد از چندين سال تجربه در بخشهاي خاص سمت مشاور آماري را بر عهده مي گيرند.

فرصتهاي شغلي براي دارندگان مدرك آمار مساعد مي باشد هر چند بسياري از اين مشاغل با عنوان آمارگر شناخته نمي شوند. اين مسئله بخصوص در مورد مشاغلي كه با تجزيه و تحليل و تفسير داده هاي به دست آمده از علوم ديگر مانند اقتصاد، زيست شناسي، روانشناسي،يا مهندسي سروكار دارد صدق مي كند. تقريبا" تمامي مراكز دولتي و خصوصي براي انجام برنامه ريزي و ارايه گزارش فعاليت هاي خود نيازمند تهيه اطلاعات صحيح و به كارگيري تجزيه و تحليلي آنها هستند. از اين رو اغلب ادارات و نهادهاي دولتي به حصوص سازمان مديريت و برنامه ريزي، مركز آمار ايران، بانك ها، وزارت آموزش وپرورش، مراكز تحقيقي، مراكز بيمه و ساير موسسات دولتي و خصوصي از عمده مراكز جذب كارشناسان اين رشته اند، البته گم نام بودن علم آمار و كاربردهاي آن در جامعه مانع از جذب فارغ التحصيلان رشته آمار نشده است بلكه به گفته بسياري از اساتيد و دانشجويان اين رشته، فارغ التحصيلان آمار كمتر با مشكل بيكاري روبرو مي شوند. دكتر بهبوديان در همين زمينه ميگويد : خوشبختانه فارغ التحصيلان آمار هنوز دچار آفت بي كاري نشده اند ودر سازمان هاي دولتي و خصوصي يا دانشگاه ها فعاليت مي كنند. دكتر وحيد اصل مي گويد: به دليل نياز جامعه به فارغ التحصيلان آمار و نيز آشنايي آنها با كامپيوتر در حد نيازهاي اجرايي و خدماتي، فارغ التحصيلان آمار تا كنون به راحتي جذب بازار كار شده اند. متخصصين آمار معمولا" در ساعات منظم و دفاتري راحت مشغول بكارند، گروهي از آنان به منظور دادن كمك مشورتي در طرحهاي تحقيقي، نظارت و راه اندازي مطالعات، يا گردآوري داده هاي آماري مسافرت مي كنند. گروهي از آنان مسئوليت هاي متنوعي را بر عهده دارند مانند طراحي آزمايشات يا انجام كار در موضع در جوامع گوناگون، آمارگراني كه در دانشگاهها مشغول بكارند، كار آنها آميزه اي از مسئوليتهاي آموزشي و تحقيقاتي است.

وضعيت فارغ التحصيلان اين رشته در كشور ما چگونه است؟

متاُسفانه در كشور ما كاربردهاي علم آمار به خوبي معرفي نشده است و حتي مسئولين نمي دانند كه فارغ التحصيلان اين رشته چه توانايي هايي دارند. آقاي اكبر گلدسته استاد دانشگاه اصفهان در همين زمينه مي گويد: بيشتر سازمانهاي دولتي ازآمار براي ارايه ارقام و اعداد مربوط به فعاليت هاي واحدهايشان مي شود، استفاده مي كنند و چون اين كار را چندان تخصصي نمي دانند به جاي بكارگيري كارشناسان آمار از افرادي بهره مي گيرند كه آشنايي مختصري با اين علم دارند. در حالي كه اكثر برنامه ريزيهاي زيربنايي كشور را ميتوان با استفاده از روشهاي پيشرفته آمار انجام داد. دكتر عليرضا نعمت اللهي عضو هيئت علمي دانشگاه شيراز در همين زمينه مي گويد: اكثر فارغ التحصيلان رشته آمار در محيط كار از تخصص هاي خود كه در دوران تحصيل فراگرفته اند، بهره نمي برند چرا كه هنوز آمار به عنوان يك ابزار قوي در تجزيه و تحليل اطلاعات استفاده نمي شود.

آمار گران با بكاربردن دانش رياضيات در طراحي مطالعات و تحقيقات، جمع آوري، پردازش و تجزيه و تحليل اطلاعات و تفسير نتايج؛ در پژوهش هاي علمي شركت مي كنند، متخصصين آمار اغلب دانششان در روشهاي آماري را در علوم گوناگوني مانند زيست شناسي، اقتصاد، مهندسي، پزشكي، بهداشت عمومي، روانشناسي، بازاريابي، آموزش وپرورش بكار مي گيرند. بسياري از امور، به عنوان مثال، طارحي روشهاي آزمايشي براي تاييد دارويي جديد از طرف دولت، بدون بهره گيري از روشهاي آماري قابل اجرا نمي باشند. در تجارت و صنعت، آمارگران نقش مهمي را در كنترل كيفيت و ايجاد و بهبود توليدات ايفا مي كنند، به عنوان مثال در يك شركت خودرو سازي به منظور تخمين زمان از كار افتادن موتورهايي كه در معرض شرايط آب و هوايي نامساعد قرار مي گيرند، آمارگران آزمايشاتي برنامه ريزي مي كنند و موتورها را به صورت منقرد تا از كارافتادن كامل، تحت اين شيوه آزمايشي به كار مي اندازند. متخصصين آماري كه براي شركتهاي داروسازي كار مي كنند به منظور تخمين ايمني و اثر بخشي داروهاي جديد به ارزيابي نتايج آزمايشات كلينيكي مي پردازند. و در شركتهاي توليد نرم افزارهاي رايانه اي، آمارگران در ساخت بسته هاي نرم افزاري كه در تجزيه و تحليل دقيقتر و موُثرتر داده ها كاربرد دارند همكاري مي كنند علاوه بر توليد و آزمايش محصولات، گروهي از آمارگران در تصميم گيري براي نوع محصولي كه بايد ساخته شود، تعيين قيمت و اينكه اين محصولات بايد به چه كساني فروخته شود ، دخيل مي باشند، آمارگران همچنين با تعيين خطرهاي احتمالي و ميزان بازگشت و سودآوري، سرمايه گذاريهاي خاص، مديريت سرمايه ها و بدهكاري ها را به عهده دارند. شمار كثيري از آمارگران نيز توسط بخشهاي دولتي استخدام مي شوند، گروهي از متخصصين آمار دولتي به طراحي مطالعاتي براي اندازه گيري ميزان رشد جمعيت ، هزينه هاي مصرف يا بيكاري مي پردازند، ديگران در بحشهاي علمي، محيط زيست و كشاورزي كار مي كنند و ممكن است مقدار مواد آفت كش موجود در آب آشاميدني، گونه هاي در معرض خطر كه در نواحي خاص زندگي مي كنند و يا تعداد افرادي كه به بيماري خاصي مبتلا هستند را تعيين كنند، گروه ديگري نيز توسط بخشهاي دفاع ملي به منظور تعيين دقت سلاحهاي جديد و استراتژيهاي دفاعي استخدام مي شوند. در شركتهاي تجاري بمنظور پيش بيني ميزان فروش، سوددهي به كارمنداني كه در علوم آمار سررشته داشته باشند اعتماد زيادي مي شود، در ضمن، مراكز مشاوره اي به صورت روز افروني خدمات آماري پيشرفته اي را به ديگر مشاغل ارائه مي دهند. آمارگران در بخشهاي تجاري، كشاورزي و بهداشتي مشغول به كار مي شوند. اكثر مشاغل باقي مانده به صنايع خصوصي بالاخص به سرويسهاي آزمايشي و تحقيقاتي، مديريتي و روابط عمومي مربوط مي شوند، از آنجايي كه متخصصان آمار در بخشهاي مختلقي مشغول بكارند، متخصصاني كه علم آمار را بكار ميبرند غالبا" سمت هاي كاري متفاوتي دارند. به عنوان مثال فردي كه روشهاي آماري را در داده هاي اقتصادي بكار مي برد با عنوان آمارگر علوم اقتصادي شناخته مي شود در حاليكه آمارگراني كه در علوم بهداشت عمومي يا پزشكي مشغول بكارند عنوان هاي متخصص آمار زيستي، زيست سنج و يا همه گير شناس(اپيدميولوژيست) را به خود اختصاص مي دهند.